Nature Photography by Dragiša Savić

Listopadno drvo visoko od 30 do 40 m, ponekad čak i do 50 m, u prečniku stablo i preko 2.5 m debelo (prema nekim podacima čak i do 6 m), dostiže starost i do 2000 godina. Kora u mladosti glatka, a docnije uzdužno ispucala, u starosti sve deblja, uzdužno ispucala dubokim brazdama, a poprečno plitkim. Kruna široka, nepravilna, vrlo razgranata, sa nepravilnim, krivim i kolenasto savijenim granama. Jednogodišnje grančice glatke i gole, ponekad u početku dlakave od sitnih dlaka koje brzo otpadaju, više ili manje uglaste, mrkozelene ili modrikastozelene, sa sitnim skoro okruglim lenticelama. Pupoljci jajasti ili jajasto okruglasti, na vrhu zašiljeni ili tupi, većinom petougaoni. Zalisci otpadaju, usko linearni. Listovi više ili manje grupisani ka vrhu grančice, na dosta debelim, golim, polucilindričnim peteljkama, dugim 2 do 10 mm, liska objajasta ili objajasto duguljasta, dugačka 8 do 15 (20) cm, široka 3 do 10 cm, u donjoj polovini ka osnovi izrazito sužena, najšira u sredini ili u gornjoj polovini, na vrhu okruglasta, tupa ili ugnuta, na osnovi nesimetrična, okruglasta ili ušasta, retko klinasta, često sa +- izduženim ušima; na obodu pliće ili dublje perasto urezana, sa 4 do 8 pari nejednakih, tupih i okruglastih do izduženo okruglastih režnjeva između +- širokih ureza, ponekad obodom valovita; lice liske golo, naličje golo ili ponekad malo dlakavo (naročito u mladosti); bočnih nerava ima 5 do 7 pari, obično su pravi; interkalarna nervatura vrlo razgranata. Muški cvetovi raspoređeni na osovini rese dugačkoj 2 do 5 cm, goloj; perigon m. cv. žućkastozelen, duboko podeljen na 5 do 8 delova, linearno lancetastih i naglo na vrhu ušiljenih; prašnika 6 do 8, na golim nitima. Ženski cvetovi pojedinačni ili u grupama do 5 razređeno raspoređeni na dugačkoj, goloj, zajedničkoj peteljci; perigon ž. cv. plitko podeljen na 5 do 7 delova, spolja fino dlakav; 3 srasla stubića na vrhu srcasto zaobljena. Zajednička peteljka, saplođe, koja nosi 1 do 3 (5) plodova, dugačka 3 do 6 (16) cm, obično duga koliko iznosi polovina liske, ponekad duga koliko i čitava liska, tanka ili +- debela, gola ili slabo dlakava; kupula obično mala i sa tankim zidovima, poluloptasta, 7 do 12 (20) mm visoka, 7 do 14 (23) mm široka; pokrivena sitnim, najčešće 1 do 2 mm širokim, široko jajastim do trouglastim, čvrsto prileglim i među sobom +- razmaknutim ljuspama, crepasto raspoređenim, pljosnatim ili pri osnovi +- ispupčenim, obodom slivenim tako da obrazuju na kupuli spiralu, pepeljasto ili žutomrko maljavim; žir izduženo jajast do eliptičan, na vrhu zaoštren, dugačak 1.5 do 5 cm, širok 0.7 do 2.7 cm, na površini sa uzdužnim prugama, svetlosmeđ ili žućkast; iz kupule viri 1/2 do 2/3 ploda. Cveta IV-V, plodonosi IX-X.

Stanište. Lužnjak je ekološki vrlo plastična vrsta i eurivalentna, tako da je dobro prilagođena kako kontinentalnoj šumskoj i šumostepskoj klimi, tako i severnoj šumskoj i atlantskoj, odnosno na jugu areala submediteranskoj i mediteranskoj klimi. Međutim, u odnosu na zemljište lužnjak je daleko manje valentan, pa teško uspeva na plitkom i suvom zemljištu, već zahteva duboka, peskovita ili glinovita, plodna, sveža do vlažna zemljišta, sa visokom podzemnom vodom, ponekad povremeno čak i plavljena, ali ne sa stagnirajućom vodom za vreme vegetacije. Zato je lužnjak najčešće rasprostranjen na iluvijalno-deluvijalnom zemljištu u nizijama i dolinama, ili blago brežuljkastom terenu. Podnosi i znatnu koncentraciju soli u zemljištu, pa može da uspeva i na blažim slatinama u šumostepskom području. Na kiselim zemljištima veoma slabo uspeva. Heliofitna vrsta. Osetljiva na kasne mrazeve, podnosi visoke temperature za vreme žarkog kontinentalnog leta; otporan prema vetru i dimu.

Nalazi se u +- svetlim, čistim lužnjakovim šumama ili mešovitim lužnjakovo-grabovim, lužnjakovo-jasenovim i drugim. Karakteristična vrsta sveze Alno-Quercion roboris Horv. Na severozapadu i zapadu naše zemlje, pre svega u Slavoniji i Hrvatskoj, lužnjak je edifikator zajednice Genisto-Quercetum roboris Horv., a u Srbiji zajednice Querceto-Fraxinetum serbicum Rud. (srpska šuma lužnjaka i jasena). U Primorju, kod Ulcinja, lužnjak izgrađuje posebnu zajednicu primorskih plavnih šuma Robureto-Carpinetum orientalis M. Jank. & R. Bog.

Opšte rasprostranjenje. Gotovo čitava Evropa, izuzev Španije i srednje Portugalije, kao i severnih evropskih oblasti od 60 do 63 stepena; Kavkaz, Mala Azija. U pogledu visinskog rasprostranjenja, lužnjak je nizijska vrsta, ali se u južnim delovima svog areala nalazi i na većim nadmorskom visinama (prema nekim podacima, u Pirinejima i centralnim Alpima diže se do 1200 m nadmorske visine).

Rastrostranjenje u Srbiji. Dosta široko rasprostranjena vrsta, posebno u Vojvodini, Mačvi, Pomoravlju, uopšte u nizijama i dolinama većih reka.

Privredni značaj. Slično kao i ostale vrste hrastova, s tim da se pojedini njegovi delovi koriste za dobijanje tanina.

Copyright © Dragiša Savić. All rights reserved.